Herdenkingsmonument

Op 4 mei 1950 werd in Enspijk onder grote publieke belangstelling door toenmalig burgemeester mr. G.J. Kolff een monument onthuld ter herinnering aan de slachtoffers uit de voormalige gemeente Deil die tijdens de Tweede Wereldoorlog waren omgekomen. In al zijn bescheidenheid toch een indrukwekkend monument met onder de jongensfiguur van beeldhouwer Pieter Starreveld tien namen van hen die sindsdien steeds in herinnering zijn gebleven. Er zijn daarnaast op verschillende begraafplaatsen in onze gemeente graven die aan deze oorlog herinneren. Jaarlijks worden daar door het gemeentebestuur op 4 mei, de dag van de dodenherdenking, bloemen gelegd.

 

In 2003 werd het gemeentebestuur benaderd door lokale oud-Indiëstrijders met het verzoek te komen tot de oprichting van een gedenkteken voor hun gesneuvelde kameraden. 'Herdenken heeft zin' was hun motto en dan niet alleen de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog, maar ook zij die in Nederlands Indië zijn omgekomen. Het verzoek vond gehoor. Uiteindelijk is gekozen voor een bredere aanpak, waarbij niet alleen gesneuvelde oud-Indiëgangers werden betrokken, maar waarbij ook ruimte werd gecreëerd voor het herdenken van in oorlogstijd omgekomen burgers, leden van het verzet, krijgsgevangenen, dwangarbeiders en toegespitst op deze tijd zij die gesneuveld zijn tijdens vredesacties in andere landen. Uitgangspunt was hierbij, dat het moest gaan om mensen die op het moment van overlijden inwoner waren van de gemeente Geldermalsen of van de voormalige gemeenten Beesd, Buurmalsen, Deil of Geldermalsen. Tegen deze achtergrond lag het voor de hand het enige echte herdenkingsmonument in onze gemeente aan de Beemd in Enspijk een breder karakter te geven.

 

Nu is bij dit soort onderwerpen uiterste zorgvuldigheid geboden. Welke namen worden wel vermeld, welke niet, hoe ga je om met bepaalde informatie, waar geef je het voordeel aan de twijfel of doe je dat niet? Archieven zijn niet altijd compleet, het is vaak zolang geleden en getuigen uit die tijd zijn schaars. Onder leiding van de streekarchivaris heeft uitvoerig onderzoek plaatsgevonden. Daarbij is niet alleen gebruik gemaakt van kennis en adviezen van het Nationaal Instituut voor Oorlogsdocumentatie, de Oorlogsgravenstichting en andere instanties, maar vooral ook van de nog aanwezige kennis van lokale amateurhistorici en inwoners. Op regelmatige oproepen om aanvullende informatie in de gemeentelijke informatierubriek werd door velen spontaan en enthousiast gereageerd. Via allerlei omwegen kwam er informatie naar boven die niet alleen voor het herdenkingsmonument maar zeker ook voor een completer historisch beeld van deze omgeving uiterst waardevol is. Met de nu op het nieuwe monument weergegeven namen pretendeert het gemeentebestuur niet volledig te zijn. Er is nog veel wat we niet weten en misschien zullen er in de toekomst nog namen moeten worden toegevoegd. Bij de vormgeving is hiermee rekening gehouden.

 

 

 

Op het oorspronkelijke moment staan de volgende namen:

Op de achter dit monument gerealiseerde muur een tweetal plaquettes met de namen van oorlogsslachtoffers omgekomen in de periode 1940-1945:

Een derde plaquette vermeldt de namen van in Nederlands Indië gesneuvelde militairen:

 

Tenslotte is op een vierde plaquette een tekst ter overweging opgenomen:

 

Verleden tijd, een gezicht,
Plotseling ruw weggevaagd.
Toen, de stille leegte,
moeilijk om los te laten.
Vandaag en morgen, de herinnering,
het herdenken,
opdat wij niet vergeten.

 

 

In het bijzijn van vele oud-militairen en genodigden werd het vernieuwde herdenkingsmonument in Enspijk op zaterdag 23 april 2005 officieel onthuld door burgemeester mr S.W. van Schaijck en de weduwe van de burgemeester bij wie het in 1950 begon, mevrouw j. Kolff- Knobbout.

• Het oorspronkelijke herdenkingsmonument - artikel dhr. R.D. Timmer 
• Achtergronden namen herdenkingsmonument
• Toespraak burgemeester mr S.W. van Schaijck tijdens onthulling van het herdenkingsmonument op 23 april 2005
• Toespraak dhr. M.J.N.A. Babeliowsky (mede-initiatiefnemer vanuit kring oud Indië strijders) tijdens onthulling van het herdenkingsmonument op 23 april 2005
• Gedicht uitgesproken tijdens onthulling van het herdenkingsmonument op 23 april 2005
• Aanvullende namen voor herdenkingsmonument Enspijk, 2008